Ile kosztuje ratowanie zabytków ?

W związku z brakiem reakcji Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków na kierowane pisma w sprawie zamku w Gościszowie, stowarzyszenie „Monitoring” zabezpieczyło i wywiozło zabytkowe detale kamieniarskie z terenu zamku. W związku z tym do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało skierowane pismo następującej treści:

Bogdan Zdrojewski
Minister Kultury
i Dziedzictwa Narodowego

Szanowny Panie Ministrze !

Dotyczy zamku we wsi Gościszów, gmina Nowogrodziec, pow. Bolesławiec,
wpisanego decyzją z dnia 3 czerwca 1957 roku, do rejestru zabytków pod nr 451, zlokalizowanym na działce nr 405/17.

Zamek we wsi Gościszów, którego początki sięgają XIII wieku, zniszczony został w ostatniej fazie II Wojny Światowej. Ze względu na wyjątkowe wartości historyczne i artystyczne, obiekt wpisano do rejestru zabytków, a pierwsze prace budowlano – konserwatorskie zostały przeprowadzone już w roku 1955. W roku 1992 zamek został sprzedany prywatnej osobie, która deklarowała jego odbudowę. Już w roku 1995, Wojciech Kapałczyński – ówczesny Wojewódzki Konserwator Zabytków w Jeleniej Górze – wszczął postępowanie administracyjne w sprawie nakazania zabezpieczenia zamku. W roku 2002 w wyniku działań Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami we Lwówku Śląski, Kierownik Jeleniogórskiej Delegatury Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków – Wojciech Kapałaczyński, zwrócił się do Starosty Bolesławieckiego z wnioskiem o wywłaszczenie właściciela zamku w Gościszowie. Niestety wg Starosty Bolesławieckiego, wszczęcie procedury wywłaszczeniowej było niedopuszczalne, z uwagi na niezastosowanie środków przymusu, takich jak grzywny czy wykonanie zastępcze.
Od chwili sprzedaży zamku w roku 1992, nie były prowadzone w nim żadne prace o charakterze budowlano – konserwatorskim. Skradzione zostały dziesiątki cennych renesansowych, barokowych i neogotyckich detali architektonicznych, zawalił się duży fragment renesansowej elewacji.

W marcu 2011 roku, w związku z stwierdzonymi kolejnymi kradzieżami i aktami wandalizmu oraz ujawnionymi na miejscu, przygotowanymi do kradzieży zabytkowymi, detalami architektonicznymi, Stowarzyszenie „Monitoring” zorganizowało spotkanie w celu ratowania zamku. Niestety, na spotkanie nie przybył nikt ze służb konserwatorskich. Przesłano jedynie w tej sprawie krótkie pismo, w którym poinformowano, że „(…) stan zabytkowego zamku w Gościszowie jest nam znany i nie widzimy potrzeby spotkań na miejscu (…)” oraz, że „ (…) planujemy podjęcie natychmiastowych prac mających na celu zabezpieczenie pojedynczych elementów detalu architektonicznego, które znajdują się na terenie przyległym do pałacu.” (…) Po otrzymaniu w/w pisma, dwukrotnie wnosiliśmy o przyspieszenie działań związanych z zabezpieczeniem cennych, zabytkowych detali architektonicznych. Niestety bezskutecznie.

Dnia 16 czerwca 2011 r. działając w stanie wyższej konieczności, zabezpieczyliśmy dwa najcenniejsze. Wykute i przygotowane do kradzieży, kamienne dekoracje rzeźbiarskie. Podjęte działania wynikały z faktu, iż od 30 marca 2011 r. do 16 czerwca 2011 r., pomimo złożenia powyższego pisemnego zobowiązania, Kierownik Jeleniogórskiej Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu – pan Wojciech Kapałczyński, nie doprowadził do skutecznego zabezpieczenia, wykutych i przygotowanych do kradzieży, cennych, XVII – wiecznych, kamiennych dekoracji rzeźbiarskich, zdobiących pierwotnie późnorenesansowe szczyty zamku. Zabezpieczone fragmenty złożone zostały razem z innymi obiektami zabytkowymi, zabezpieczonymi wcześniej przez Oddział Towarzystwa Opieki nad Zabytkami we Lwówku Śląskim.

Całkowity koszt zabezpieczenia w/w zabytków ruchomych, wyniósł 12,27 PLN. W związku z tym, że podległy Panu Ministrowi merytorycznie urzędnik, nie wypełnił należycie swoich obowiązków, przesyłam fakturę za zużyte do przewiezienia zabytków paliwo, i proszę o zwrot poniesionych kosztów za pośrednictwem Poczty Polskiej. W celu weryfikacji ilości zużytego paliwa, przesyłam kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu, który wykorzystano w celach transportowych.

Stowarzyszenie „Monitoring”

Liczymy na to, że pan minister zwróci w/w kwotę pieniężną i nie wymówi się brakiem funduszy na ratowanie zabytków. Jak widać, kwota nie jest wygórowana, ani przekraczająca możliwości organów naszego państwa, które podobno stoi na straży porządku. Być może następnym razem znajdą się pieniądze i chęci, żeby zabytki zostały zabezpieczone przez służby do tego przeznaczone.

Mieszkańcy apelują do ministra

12 grudnia 2011 r. w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało złożone 67 wniosków dotyczących zamku w Gościszowie. Wszystkie zostały podpisane przez mieszkańców Gościszowa, którym nie jest obojętny los zabytku szpecącego centrum ich wsi:

Szanowny Pan
Bogdan Zdrojewski
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

W centrum naszej wsi znajdują się ruiny zamku, który zniszczony został w czasie II Wojny Światowej. Ze względu na wyjątkowe wartości historyczne i artystyczne zamku w Gościszowie, obiekt wpisano do rejestru zabytków, a pierwsze prace budowlano – konserwatorskie zostały przeprowadzone już w roku 1955. W roku 1992 zamek został sprzedany prywatnej osobie, która deklarowała jego odbudowę. Już w roku 1995 wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie nakazania zabezpieczenia zamku. W roku 2002 w wyniku działań Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami we Lwówku Śląski, Kierownik Jeleniogórskiej Delegatury Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków, Pan Wojciech Kapałaczyński, zwrócił się do Starosty Bolesławieckiego z wnioskiem o wywłaszczenie właściciela zamku w Gościszowie. Niestety wg Starosty Bolesławieckiego, wszczęcie procedury wywłaszczeniowej było niedopuszczalne, z uwagi na niezastosowanie środków przymusu, takich jak grzywny czy wykonanie zastępcze. W roku 2011 Stowarzyszenie „Monitoring” zorganizowało spotkanie w celu ratowania zamku. Niestety, na spotkanie nie przybył nikt ze służb konserwatorskich. Przesłano jedynie w tej sprawie krótkie pismo, w którym poinformowano, że „…stan zabytkowego zamku w Gościszowie jest nam znany i nie widzimy potrzeby spotkań na miejscu.”

Od chwili sprzedaży zamku w roku 1992, nie były prowadzone w nim żadne prace o charakterze budowlano – konserwatorskim. Skradzione zostały dziesiątki cennych renesansowych i neogotyckich detali architektonicznych, zawalił się duży fragment renesansowej elewacji, a w fosie przed zamkiem wyrosły drzewa. Jako mieszkańcy Gościszowa, nie możemy już patrzeć, jak na oczach nas wszystkich dokonuje się zagłada cennego zabytku i świadka historii naszej wsi. Nie wyrażamy zgody na takie traktowanie naszego wspólnego dziedzictwa. Piękno i skala zniszczenia zamku w Gościszowie, spowodowały utworzenie strony internetowej, gdzie obejrzeć można fotografie, i zapoznać się z historią http://gosciszow.esbo.pl/
Z walącym się, zarośniętym krzakami i drzewami zamkiem, sąsiaduje nasz kościół parafialny, który jest pięknie wyremontowany i utrzymany – jak na zabytek przystało. Dlatego wnioskuję o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie blisko dwudziestoletniej dewastacji i okradania zamku w Gościszowie, przy biernej postawie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Pragnę, aby ustalono, kto jest winien takiemu stanowi rzeczy, i kto ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za ochronę naszych zabytków. Liczę na szybką odpowiedź Pana Ministra w tej bulwersującej nas wszystkich sprawie.

Pan minister ma 30 dni na odpowiedź w tej bulwersującej sprawie. O efektach i dalszych działaniach będziemy informować.

Nie zmienia się nic...

W ramach akcji „Ratujemy Polskie Zabytki” do Starosty Bolesławieckiego zostały skierowane pisma następującej treści:

Szanowny Panie Starosto!

W nawiązaniu do wcześniejszych naszych pism oraz Pana odpowiedzi (BZK.4030-1/11) dotyczącej dewastacji i ochrony zamku w Gościszowie zwracamy się z prośbą o informacje na jakim etapie znajduje się przedmiotowa sprawa.

Ostatnią informacją (z dn. 25.02.2011) jaką od Pana otrzymaliśmy jest ustalenie zgonu ostatniego właściciela, informację o zapytaniu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do sądu Rejonowego w Bolesławcu dotyczące postępowania spadkowego oraz o ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym celem wyegzekwowania obowiązku nakazu konserwatorskiego na spadkobiercach.

Od tego czasu nie otrzymaliśmy żadnych informacji czy ustalenie spadkobierców zostało ukończone, czy postępowanie egzekucyjne Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zostało w związku z tym przeprowadzone. Prosimy także o informację czy zostały podjęte inne działania zmierzające do uratowania cennego obiektu zabytkowego, jakim jest zamek w Gościszowie, a jeżeli takich nie było, jakie działania są planowane aby uratować zamek dla przyszłych pokoleń.

22.11.2011 nadeszła odpowiedź:

W związku z pismem z dnia 26.10.2011 roku w sprawie Zamku w Gościszowie informuję, co następuje:
1. Stowarzyszenie „Monitoring” z siedzibą w Lwówku Śląskim wystąpiło do Starosty Bolesławieckiego o wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do wywłaszczenia zamku (wpisanego do rejestru zabytków decyzją nr A/874/403 z dnia 24 listopada 1956 r.) położonego na działce nr 405/17 w Gościszowie, gmina Nowogrodziec, stanowiącej własność Stanisława M. Wnioskodawca uzasadnił wystąpienie tym, że obiekt ten stwarza realne zagrożenie katastrofą budowlaną i mimo wykonanych zabezpieczeń stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego.

2. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy zawartej po przeprowadzeniu rokowań, które winny poprzedzić wszczęcie postępowania. Oznacza to, że nim podjęte zostaną działania w celu wywłaszczenia obiektu wykorzystać należy wszystkie inne możliwe środki mogące przynieść zakładany skutek. W szczególności istotne są działania podjęte przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w oparciu o kompetencje wynikające z przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 ze zm.).

3. Z posiadanej korespondencji prowadzonej z Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków Delegatura w Jeleniej Górze wynika, że właściciela w/w nieruchomości wielokrotnie wzywano do podjęcia właściwych prac, jednak nie zastosowano żadnych środków przymusu w celu wyegzekwowania nałożonych obowiązków. Efektem rozmów przeprowadzonych z córką właściciela nieruchomości Panią Krystyną M. były jej działania zmierzające do zabezpieczenia obiektu przed dostępem osób trzecich. Niestety część z tych zabezpieczeń została zniszczona. Ponadto, Pani Krystyna M. zobowiązała się do usunięcia samosiejek rozsadzających mury zamku oraz uregulowania sprawy spadkowej po zmarłym ojcu Stanisławie M . Do dnia dzisiejszego przedmiotowe obietnice nie zostały dotrzymane. W związku z tym Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dnia 6.10.2011 r. zobowiązał się wystąpić do sądu o uregulowanie sprawy spadkowej, która pozwoli mu na kontynuowanie działań zmierzających do uratowania tego obiektu.

4. W konsekwencji niedopuszczalne jest w tym stanie rzeczy wszczynanie przez Starostę Bolesławieckiego postępowania administracyjnego zmierzającego do przymusowego przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Dopiero, w przypadku gdy zastosowanie środków egzekucyjnych, w szczególności art. 50 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) nie przyniesie zakładanych skutków, Starosta, o ile otrzyma szczegółowe dane dotyczące sposobu zagospodarowania nieruchomości oraz potrzebne na to środki, ponownie rozważy zasadność i celowość wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

5. Zgodnie z art. 50 ust. 4 pkt 2 w/cyt. ustawy, jeżeli nie jest możliwe usunięcie rzeczywistego i bezpośredniego zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, zabytek ten może zostać, na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia tego zabytku, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

Sporządziła: Urszula Frąszczak-Mutyjewicz
Podinspektor w Wydziale Edukacji. Kultury, Kultury Fizycznej i Sportu Starostwa Powiatowego w Bolesławcu.

Historia zatoczyła koło. Minęły kolejne lata, a sprawa wywłaszczenia jest wciąż w tym samym miejscu. W zasadzie można dopisać kolejny rozdział do tekstu Jak nie ratowano zamku – kolejną porażkę. Teraz ruch należy do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Oby to nie było działanie, jakie zdążyliśmy poznać w ostatnim czasie bo zamek może tego nie przetrwać.